طرح های توانمندسازی زنان در کشورهای آفریقایی /فائزه کثیر

فائزه کثیر

تا قانون خانواده برابر :توانمندسازی زنان از چندین دهة پیش در کشورهای مختلف جهان به منزلة یکی از برنامه­های اصلی توسعه پیگیری می­شود. در این مطالعه فعالیت کشورهای آفریقایی و سازمان­های بین المللی در توانمندسازی زنان بررسی خواهد شد. طرح­های توانمندسازی در کشورها عموماً بر اساس تلفیق الگوهای ملی کشورها و برنامه­های سازمان ملل بر اساس مطالعات و پروژه­هایی انجام می­شود که این سازمان­ها در کشورها انجام داده­اند.

 

توانمندسازی اعطای قدرت در نقاط ناکارآمد است به نحوی که فرد بتواند خود مسائل­اش را حل کند. برای توضیح مسئلة توانمندسازی از موارد زیر استفاده می­کنیم:

– مسئولیت پذیری، حل مشکل به جای مقصریابی: یعنی افراد می­پذیرند خود را در ایجاد و حل مسائلی که با آن درگیرند مسئول بدانند و با قدرت و توان محدود خود و با مشارکت در گروه­ها و سازمان­ها در حل آن­ها بکوشند.

– ارتباط شبکه­ ای: زنان با ارتباط با نهادها و همکاری یکدیگر نیروی خود را افزایش می­دهند و از تجارب و توانمندی­های یکدیگر استفاده می­کنند. در کشورهای آفریقایی سازمان­های زنان که با فرهنگ سنتی آفریقا عمل می­کنند زنان را برای فعالیت­های شبکه­ای آماده می­سازند.

– مقابله با پیش­فرض­ها: اغلب کلیشه­های جنسیتی مانعی برای ادامه تحصیل و کسب درآمد و رهبری زنان است. آموزش و حمایت زنان به آنها کمک می­کنند توانایی­های خود را بشناسند و بدون مانع شدن محدودیت­های واقعی در جهت هدف خود فعالیت کنند. حضور سازمان­های بین­المللی در ارتباط با نهادهای خصوصی و دولتی فرصت را برای زنان ایجاد می­کند تا بتوانند جدای از کلیشه­های موجود عمل کنند.

– خطرپذیری و تجربه­گرایی: هر فعالیت نوآورانه­ای نیازمند خطر پذیری است زیرا شکست همیشه ممکن است.

– بازخورد مثبت و پاداش: داشتن مالکیت، حل مشکلات و درآمد نتایج توانمندسازی زنان­اند که نتایج آنها خود موجب انگیزه زنان است. اعطای جوایز داخلی و بین­المللی ­به گروه­های فعال مشوق فعالیت زنان است (رهنورد، 1387).

زنان که نیمی از جمعیت جهان را تشکیل می­دهند در طول زمان قدرت و اعتماد به نفس خود را از دست داده­اند و نیازمند حمایت بیشتری برای بهبود شرایط خوداند. از طرفی از آنجا که آنها مدیریت امور خانه را بر عهده دارند، تغییرات الگوهای رفتاری آن­ها تأثیر مهمی در رفتار و بهبود زندگی سایر افراد خانواده خود دارد. به خصوص در کشورهای فقیر آفریقایی که خانواده­ها با فقر و بی­سوادی روبه­رو هستند، حضور فعال زنان در جامعه و درآمد و سواد آنها هم در نجات خانواده از فقر تأثیر دارد و هم احتمال تحصیل و نوآوری را در فرزندان افزایش می­دهد و بهبود جایگاه آنها در خانواده و کاهش خشونت­ را به همراه دارد.

آفریقا

در کنیا، زنان سازمان ملل با کمیته­های حقوق بشر یا سایر سازمان­های تأثیر گذار بر خواسته­های زنان کار می­کنند تا اصلاحات نهادی را عملی کنند در خارطوم و شمال سودان، تحلیل قانون انتخابات برای آگاهی عمومی و دفاع از حقوق زنان در فرایند انتخابات استفاده شد. مکانیسمی که با آن جامعه مدنی قوانین اقلیت و برنامه کنش و کار با دولت را برای مبارزه با خشونت جنسیتی و جنسی تصویب کردند.

در سطح محلی اتحاد استراتژیک با شبکه­های رهبران مذهبی آفریقایی برای ارتقای برابری جنسیتی و مبارزه با عقاید فرهنگی و سنتی منفی همکاری کردند. سازمان ملل در سراسر جهان برای امنیت زنان در حق داشتن زمین و اموال شخصی فعالیت می­کند. نوآوری­ها برای بهبود شرایط کارگران مهاجر زن را حمایت می­کند و به دولت­ها برای برنامه­ریزی و بودجه­دهی اهدف برابری جنسیتی مشاوره می­دهد.برنامه­های ملی کاهش فقر کلید فهم نکات نیازهای اقتصادی زنان­اند. در سال 2008، UNIFEM  با دولت­های بوراندی، کپ، ورده، لیبی و رواندا برای تبدیل دیدگاه عدالت جنسیتی به استراتژی ملی همکاری کرد. در لیبیUNIFEM  مشاوره­هایی حمایت شدند که نتیجة آن افزایش توانمندسازی اقتصادی رهبری زنان ، سواد و پایان خشونت­های جنسیتی در شرایط فقر بود.

در ساحل عاج، پیمایش ملی بر شرایط زندگی زنان خانه­دار که توسط مرکز ملی آمار و با حمایت NUIFM  انجام شد اولین تلاش برای کسب شواهد کمی آماری در جنسیت بود. پیمایش زنان خانه­دار آموزش، سلامت، کار کشاورزی، امنیت و مشارکت زنان و نتایج آن در کاهش فقر کشور را اطلاع­رسانی کرد. برای مثال، جهت برابری جنسیتی در آموزش، افزایش امکانات برای دختران در مدراس ابتدایی، با آگاه­سازی والدین، برنامه آنها بود. مشابه آن، حمایتی بود که برای نوآوری­های خوداشتغالی در شرایط کشت و صنعت برای کاهش نرخ بیکاری زنان صورت گرفت.

در چند دهة اخیر در غرب و شمال آفریقا آموزش به منزلة راه اصلی توانمندسازی زنان بهبود یافته است و روندهای گوناگونی برای تشویق زنان و دختران به آموزش شکل گرفته است. با این وجود که تفاوت­های جنسیتی ثبت­نام دختران در مدارس ابتدایی و راهنمایی بالاست طبق نتایج تحقیقی که بر روی کشورهای مصر، اردن و تونس انجام شد آموزش نقش کلیدی در کاهش فقر دارد و نتایج آن به این شرح است:

هرچه آموزش بیشتر باشد؛ باروری، افزایش جمعیت و مرگ نوزادان کمتر و سلامتی خانواده بالاتر خواهد بود؛

آموزش متوسطه زنان همبستگی مستقیم با مشارکت زنان در نیروی کار کشورشان دارد ؛

کار و درآمد زنان همبستگی مستقیم دارد با بهبود تغذیه کودکان دارد؛

تحصیل مادران تأثیر ویژه­ای بر افزایش احتمال تحصیل کودکان و به خصوص دختران دارد؛

زنانی که آموزش دیده­اند فعالیت سیاسی بیشتری دارند و از حقوق انسانی خود بیشتر مطلع می­شوند و آن را در عمل اجرا می­کنند.

بنابر این تحقیق تلاش برای افزایش تحصیلات در کشورهای آفریقایی باید فرای شعارها باشد و سیاست را درگیر کند و طوری عمل شود که بتوان نتایج فعالیت­ها را سنجید. دولت باید توانمندسازی زنان را از جمله اهداف خود قرار دهد و تضمین کند که زنان خصوصاً در خانواده­های کم­درآمد و روستایی بتوانند درس بخوانند و تحصیل خود را در مدرسه تمام کنند (Roudi-Fahimt, Moghadam, 2003)

 

زنان در کسب و کارهای کوچک

 

یکی از راه­هایی که سازمان ملل در توانمندسازی زنان بر آن تأکید می­کند کسب و کارهای کوچک است که به زنان کمک می­کند برای خود درآمد داشته باشند و از وضعیت فقر خارج شوند. این طرح­ها در سال­های 1990 و 1995 توسط سازمان ملل اجرا شد. طی سه بار نظارت یک هفته­ای که در سال 1999 و 2000 مناطق مختلف آفریقا در کشورهای اتیوپی، کامرون، نیجریه گروه­هایی فرهنگ، زبان و جمعیت متفاوت ارزیابی شدند و طی کنفرانسی که در زمینة توانمندسازی اقتصادی زنان در 1997 در بانکوک برگزار شد، بر تکنولوژی و ارتباطات نیز در توانمندسازی زنان تأکید شد.

همبستگی گروهی در کامرون

گروهی از زنان کشاورز بوگسواز از عادات گروهی سنتی برای توانمندسازی و بالابردن همبستگی اجتماعی خود استفاده کردند. روش این گروه تمرکز اولیه بر بهبود محصول نشاسته، فرایند تولید، حمل و بازاریابی آن بود و افراد را به کارکردن با همدیگر برای صرفه­جویی در زمان، کاهش هزینه­ها و تقسیم منابع و دانش تشویق می­کردند. به­تدریج فعالیت­ها افزایش یافت که شامل مدارس، کتابخانه­ها و تأسیس بازار روستایی و فروشگاه مدرسه می­شد. هم­اکنون نیز کسب و کارهای کوچک گسترش یافته و مرکزی برای اعطای وام در مدارس تشکیل شد که به اعضایی که بچه یا نوه داشتند پرداخت می­شود تا هزینه­های مدرسه، کتاب­ها و وعده­های غذایی و سایر نیازها را بدهند تا مطمئناً در سه سال همه بچه­های روستایی به دبستان بروند.

این مرکز همچنین مراقبت­های سلامت را ارائه کرد. موفقیت این برنامه­ها نظیر فعالیت عملی گروه­های سنتی بود که این ضرب­المثل محلی را استفاده ­می­کرد : «تو نمی­تونی جعبه رو با یک دست کادو کنی».

بانکداری پاسخگوی سنتی در نیجریه

در نیجریه، بانکداری پاسخگوی سنتی وام منحصربه فردی می­دهد که هم از سنت آفریقایی بهره می­گیرد و هم ویژگی­های مدرن دارد. انجمن زنان نیجریه از روش­های سنتی و مدرن استفاده می­کرد. این گروه موفقیت خود را طی پنج سال نشان داد. در مرکز آن از ایده­های محلی ایسوسو و آجو استفاده شد و انجمنی بر اساس ساختار نهادی، آموزشی و خدمات مشورتی و مدل بانکداری اجتماعی که سنتی و پاسخگو بود بنا شده بود. این انجمن در 5 سال اول موفقیت­هایی را به دست آورد: ذخیره آن 100 درصد افزایش یافت، بازپرداخت وام 98 درصد بود. این بانک زنان فقیر و روستایی را به لحاظ اقتصادی، اجتماعی، و سیاسی توانمند کرد و به آنها حس تعلق و مالکیت داد.

استفاده از حمایت سازمان­ها مانند واحدهای کسب و کارهای کوچک، بانکداری جهانی زنان، واحدهای اعتبار و مشاوره و ارتباط با سایر نهادهای مردم­نهاد، جامعة بانکدارها و گروه­های بین­المللی در توانمند سازی زنان نقش عمده­ای دارد (Uaited Nation Economic Commission for Africa,2000).

کسب و کارهای کوچک تنها مزایای مادی ندارند.مزایای غیرمادی آن­ها شامل رفع تأثیرات روانی و اجتماعی می­شود که مردم را از فهم توانایی­های بالقوه­شان مانع می­شود. کسب و کارهای کوچک مردم را هم در سطح فردی و هم جمعی توانمند می­کنند. درآمدی ثابت، پس­انداز، آموزش و تمرین و افتخار پرداخت منظم وام عزت نفس و جایگاه افراد را در جامعه­ای که آنها شهروندان درجة دوم­ شناخته می­شوند بالا می­برد.

طی این کارها آنها به منزلة حمایت­کنندگان در زمینة مدیریت مالی، حقوق قانونی، مدیریت تجاری توافق می­کنند.قواعد سازمان­های جمعی و همکاری­ها به مردم توانایی توافق بر سر حقوق بیشتر، شرایط کاری بهتر، دریافت خدمات سلامت و نگهداری کودک و سایر خدماتی که زندگی آنها را تضمین کند می­دهد. شرکت در فعالیت­های مالی کوچک زنان را عموماً بسیار بیش از آنچه درباره آن صحبت شده است توانمند می­کند، به آنها نقش رهبری می­دهد و آنها را در حل مسائلی مانند خشونت خانوادگی فرای مکان کاریشان می­برد.

برای بسیاری از زنان، گروه، اولین فرصت رسمی برای صحبت با سایر زنان دربارة مشکلاتشان و انجام فعالیت­های جمعی است. این گروه­ها کانال اطلاعات­اند. برای مثال، اعضا دربارة خدمات مشاوره برای زنان قربانی خشونت و معتادان مواد مخدر و الکل صحبت می­کنند و این شاید راهی برای نجات آنها باشد. بسیاری از زنان با شرکت در این فعالیت­ها، تغییراتی را در جایگاه اجتماعی و خانه­داری خود می­بینند. زمانی که شوهرانشان فعالیت­ها پرسود آنها را می­بینند بعضی تجربیات تعهدات و اختیارات اداره مالی آنها را زیاد می­کند (Rouhifahimi, 2000).

 

وام

وام­های کم مقدار، کمی پول برای قرض­ و تعداد بیشتری خدمات مانند اعتبار، پس­انداز، بیمه و وجوه ارسالی­ دارند که برای خانواده­های فقیر مؤثر و دست یافتنی­اند که آنها را در فعالیت­های مالی عمومی، آموزشی و برنامه­های آگاهی شهروندی درگیر می­کند. البته گرچه وام­های کوچک نوش­داروی مشکلات زنان نیستند ، خود چالش­هایی ایجاد می­کنند که به این ترتیب­اند: گره زنجیری از تردیدها و کار سنگین بدون حمایت مناسب وغیره.

طرح­هایی که به این منظور توسط نهادهای سازمان ملل اجرا شده­ است در اشتغال میلیون­ها نفر در آفریقا تأثیر گذاشته است و از مزایای آن: رفاه و استخدام در بورکینوفاسو، توگو، سنگال همراه با حمایت­هایی در لیبی، نیجریه در بهبود جایگاه، احترام و شأن انسانی و همکاری اجتماعی و خانوادگی است.

چالش­ها:

– تلاش­های نامحسوس همچون بیشتر ابتکارات در سطح بسیار کوچکی اجرا می­شوند و اغلب در بخش غیررسمی­اند.

– تعدادی سیستم سایر جنبه­های زندگی را دنبال می­کنند( کار مراقبت، تعامل در شرایط موجود مردسالارانه، حفظ حقوق برای خود و مدیریت منافع دیگران، خشونت یا استثمار، موارد ممنوعیت مردان از خروج زنان برای انجام کارهای خانه)

– معمولاً حتی بالاترین میزان سود در وام­ها بازپرداخت می­شود ولی به سختی.

– عادات فرهنگی که زنان ویژگی­های مردانه تلقی­اش می­کنند و نمی­توانند همة خصوصیاتی را داشته باشند که مردانه دانسته می­شود (kem,2012)

منابع:

رهنورد، فرج­الله، حسینی، نسرین (1387) «عوامل مؤثر بر توانمندسازی زنان» پژوهش زنان، دورة 6، شمارة1.

Farzaneh Roudi-Fahimi and Valentine M. Moghadam (2003). Empowering women, Developing society: female education in the Middle East and North Africa.

KEM, Jennet (2010) Microfinance and women empowerment women in Africa, UNDP/RBA

Uaited Nation Economic Commission for Africa ,2000, Microfinance in African: conbining the best practices of traditional and modern micrifunance approaches towards poverty eradication.

www.undp.org

www. Unifem.org

www.unfpa.org

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

w

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: