اثبات خشونت خانگی، دشوارترین چالش در دادگاه‌های خانواده/ ماهرخ غلامحسین‌پور

خشونتعله زنانخشونت خانگی به همان اندازه که عمومی است و طیف وسیعی از جامعه را در برمی گیرد، اما بسیار مخفی است و اثباتش به دشواری ممکن است.
زنی که به سختی خودش را قانع کرده که علی‌رغم همه دانسته‌هایش از عرف و سنت، در مقابل جریان عادی جامعه و زندگی روزمره بایستد و نسبت به آنچه «خشونت خانگی» نامیده می شود، قدعلم کند و به مراجع قضایی و قوانین نیم بند موجود متوسل شود، درنخستین گام، با مانع بزرگی به نام «اثبات و ادله» مواجه می‌شود.

خشونت خانگی معمولا در خفا و پستو و پشت درهای بسته اتفاق می‌افتد، راه اثباتش اقرار متهم، تن و بدن کبود شده با گواهی پزشکی قانونی یا شهادت مستقیم شهود است، اما کدام مردی است که در مقابل چشمان یک گواه زنده، همسرش را به باد کتک بگیرد؟ یا کدام خشونت‌گر قهار است که مراقب نباشد از خودش اثر قابل توجهی به جای نگذارد تا ناچار به پاسخگویی به قانون باشد؟
در خصوص «ادله اثبات و نحوه جمع‌آوری آن دلایل در پرونده‌های خشونت خانگی» و تجربه هایش از محمد مصطفایی وکیل پایه یک دادگستری و فعال حقوق بشر ساکن نروژ که پیش از این وکالت پرونده‌های بسیاری از زنان خشونت دیده را بر عهده داشته، سوال می‌کنم.

اولین گام برای اثبات خشونت خانگی چیست آقای مصطفایی؟
نخستین گام باید همراه با روح کلی قانون باشد. زنی که مورد خشونت قرار گرفته باید از طرف قانون و جامعه در بیان شکایتش امنیت داشته باشد. بدین معنا که با طرح موضوع، احساس ترس و دلشوره نکند و قانون باید به شکلی تدوین شده باشد که اجازه نزدیک شدن خشونت‌گر و تهدید احتمالی او را ندهد.
این مسئله می‌تواند از سوی وکلای دادگستری مورد توجه قرار بگیرد. قاعدتا می‌توانند لایحه‌هایی بنویسند و از بازپرس پرونده درخواست کنند که خشونتگر را احضار کرده و بازجویی کند.
معمولا از خشونتگر بازجویی می‌شود؟
ممکن است این اتفاق بیفتد اما خللی که وجود دارد این است که بازجوهای خوبی نداریم. بازجوها فقط به دلایل توجه می‌کنند.
مهم ترین ادله اثبات خشونت خانگی چیست؟
در همه جای جهان برای اثبات هر جرمی، نیازمند دلایل و مدارک هستیم، در ایران اثبات خشونت از دو راه مهم وجود شاهد یا اقرار متهم یا موارد دیگری مثل سوگند و علم قاضی و یا اماره‌ها قابل ذکرند.
اقرار و شهادت شهود و اماره‌هایی که وجود دارد طبعا می‌تواند دستمایه طرح دعوای وکلای دادگستری باشد. معمولا هم اقرار متهم یا شهادت شهود در پرونده‌های مرتبط با خشونت خانگی به دست نمی‌آیند.
درآن صورت بازجویی تخصصی از خشونتگر چه نتایجی خواهد داشت؟
طبعا وقتی قرائن و اماره‌هایی دال بر خشونت وجود داشته باشد، همزمان با شکایت قربانی، اگر بازجویی‌های حرفه‌ای و دقیق هم انجام شود و با پرسش و پاسخ، راه فرار متهم را ببندند خشونتگر را می توان در چالش پرسش و پاسخ قرار داد تا به فعل انجام شده اقرار کند. منظورم اعمال خشونت فیزیکی یا بازجویی‌های غیر انسانی نیست، بلکه منظورم بازجویی فنی است.
چرا وکلای دادگستری به روش اقرار و شهادت برای اثبات جرم اقبال کمتری نشان می‌دهند؟
این طور نیست که اقبال کمتری نشان دهند بلکه برخی تخلفات و جرایم در پستو و پنهان خانه‌ها انجام می‌شوند و اثباتشان سخت و دشوار است. خشونت خانگی یکی از این قبیل جرایم است. چون طبعا خشونتگر در ملاعام، همسرش را کتک نمی‌زند و به ندرت پیش می‌آید که همسرش را در انظار عمومی تحت فشار بگذارد.
حتی در مورد شهادت شهود هم باید بگویم درمواردی که فرد خشونتگراکنترلش را از دست داده و اقدام به برخورد فیزیکی در حضور شاهد می‌کند، شاهد به ندرت حاضر به شهادت دادن می‌شود. معمولا شاهد برای حفظ روابطش یا چیزی که آن را «عدم مداخله در مسائل خانوادگی» عنوان می‌کنند، به ندرت حاضر به ذکر شهادت می‌شود.
به نظرتان ایراد از کجاست؟
باید بگویم در کشورهای توسعه یافته وقتی زنی مورد خشونت خانگی قرار می‌گیرد، اظهاراتش را حجت می‌دانند و از حقوق بالایی برخوردار است. به همین دلیل هم امنیت و حفاظت او تامین می‌شود.
اما این کاستی در قانون ما وجود دارد. به این معنا که ادعای خشونت را قابل تردید می‌دانند. به همین دلیل هم فرد خشونت دیده حتی از سوی قوانین‌، احساس حمایت شدگی و تامین امنیت نمی‌کند.
اگر زنی مورد خشونت قرار گرفت و علی‌رغم همه موانع عرفی و فرهنگی که برای اظهار شکایت وجود دارد، شکایتش را مطرح کرد، قاضی، بازپرس ، دادستان و مراجع قضایی باید او را مورد حمایت قرار دهند. خشونتگر باید مکلف شود که با قربانی روبرو نشود و زمانی را مقرر کنند که او از فرد قربانی دور باشد و حتی حق نزدیک شدن به منزل مشترکشان را نداشته باشد.
پس به باور شما فاصله فرد خشونت‌گر از قربانی می‌تواند راهکار مناسبی باشد؟
یکی از راه‌حل‌های کاهش خشونت است. راه دیگرش هم آموزش به زن‌هاست تا کمتر در معرض خشونت قرار بگیرند. وقتی دست ما برای تغییر قانون کوتاه است باید به کسانی که به صورت بالقوه می‌توانند قربانی خشونت خانگی باشند آموزش دهیم. در مرحله نخست این که زن‌ها را توانمند کنیم تا بتوانند خودشان را از خشونت و خشونت‌گر دور کنند.
راه‌های دور بودن از حوزه خشونت چیست ؟
مثلا وکیل باید راهنمایی کند که موکل می تواند در یک شرایط خاص و وقتی در معرض خشونت باشد، به خانه والدینش برود و محل خشونت را ترک کند که گر چه ترک خانه هم معضلات خودش را دارد.
اگر زنی محل خشونت را ترک نکرد. مانند بسیاری از زنان ایرانی که مایل به طرح مشکلات داخلی زندگی شان نیستند، ماند و کتک خورد باید چه کند؟
اگر آثار و قراین خشونت در بدن زن مشهود است، نسبت به رفتن به پزشکی قانونی تعلل نکند. سریع به مراجع قانونی مراجعه کرده و این مدرک را مستند کند. حتما به پلیس زنگ بزند و از پلیس بخواهد که در مورد وقوع جرم گزارش تهیه کند. در محل ممکن است شواهدی وجود داشته باشد مثل آشفتگی مکانی که خشونت به وقوع پیوسته؛ مثلا ممکن است شکستن شیشه را هم درگزارششان قید کنند.
آیا اینها برای متهم کردن خشونت‌گر کافی است؟
به هر حال هر کدام از این ادله یک قدم فرد قربانی را به حقش نزدیک‌تر می‌کند. همین که خشونتگر بداند که قربانی مصمم به گرفتن حقش است و این‌که اگر چند بار به دادگاه مراجعه کند ممکن است در دفعات بعدی، پرونده با استناد به علم قاضی به نتیجه برسد. اگر همسایه یا عضوی از خانواده در محل باشد، یا احیانا کسی شاهد خشونت یا فحاشی بوده، فرد شاکی نامش را در صورت جلسه قید کند. همه این‌ها ممکن است بعدها به عنوان اماره در جریان پرونده به فرد خشونت دیده کمک کند.
فرق بین ادله و اماره چیست؟
اماره به محکمی دلیل نیست. نشانه‌هایی کوچکتر از ادله است. دلیل در جریان یک پرونده حجت است، مثل اقرار یا شهادت شهود در جریان پرونده خشونت خانگی، اما اماره یا قرینه آثاری است که درجه و اهمیتش از دلیل کم‌تر است ولی می‌تواند شرایط و وضعیت خاص پیش آمده را تشریح کند. به عنوان مثال اگر در یک پرونده نیاز به دو شاهد باشد و ما فقط یک شاهد داشته باشیم، اظهارات همان یک شاهد اماره محسوب می‌شود. و همان اظهارات اگر دو شاهد باشند دلیل محسوب می‌شود. اماره باعث نمی‌شود جرمی به اثبات برسد ولی می‌تواند در نتیجه‌گیری نهایی پرونده موثر باشد. اگر اماره‌های زیادی وجود داشته باشد، می توان روی هم رفته دلیل فرضشان کرد.
زن خشونت دیده می تواند درخواست طلاق کند؟
بله. زنی که بتواند اثبات کند که در عسر و حرج قرار دارد می تواند درخواست طلاق کند. عسر و حرج به وضعیتی گفته می‌شود که عملا زن قادر به تحملش نباشد. مثلا سوءرفتار مرد به نوعی باشد که از حد تحمل زن خارج باشد. عسر و حرج دقیقا خشونت نیست، اگر بتوانیم ضرب و جرحی را ثابت کنیم خودش به عنوان عسر و حرج محسوب می‌شود ولی در پرونده‌هایی هم ممکن است هیچ خشونت فیزیکی رخ نداده باشد اما زن در عسر و حرج و سختی به سر ببرد.
مثلا اگر مردی سوءرفتار داشته باشد، یا هر روز همسرش را تحت فشار بگذارد، توهین یا داد و فریاد می کند، زن باید به پلیس زنگ بزند، همسایه‌ها جمع بشوند. ماجرا صورت‌جلسه بشود، ممکن است در طرح دعوا، یک بار یا دو بار به نتیجه نرسد اما گر چندین بار تکرار شود از موارد عسر و حرج محسوب می‌شود.
برای خشونت‌های روانی مابین زن و شوهرها، قانون هیچ تمهیدی اندیشیده است؟
تا امروز من با قانون مرتبط با خشونت روانی در ایران مواجه نشده‌ام . ندیده‌ام که زنی بتواند اثبات کند که مثلا من به لحاظ روانی تحت فشارم و بتواند به نتیجه هم برسد. اما قانونی داریم به نام «قانون مسئولیت‌های مدنی» که در ماده نخست آن ذکر شده، اگر کسی آسیب‌های جسمی، روحی و روانی به کسی وارد کند باید خسارتش را هم پرداخت کند، گر چه من عملا ندیده ام ضمانت اجرا برای این قانون وجود داشته باشد یا کسی با توسل به این قانون به نتیجه رسیده باشد.
این قانون ضررهای معنوی و روحی را هم به رسمیت شناخته، اما متاسفانه اجرا نمی‌شود شاید به این دلیل که اثباتش ممکن نیست و در کشور ما هم موضوعات مرتبط با روان انسان ها آنقدر که در کشورهای دیگر مورد توجه قرار می گیرند، در مرکز توجه نیست . در کشوری مثل آلمان یا نروژ اگر یک روانشناس بنویسد که زنی به لحاظ احساسی دچار مشکل شده، این مسئله مورد توجه دادگاه و مراجع قضایی قرار می گیرد اما چنین چیزی در دادگاه خانواده ایران چندان مورد اهمیت نیست.
اما سخن آخر؟
این که قربانی نترسد بلکه با توسل به قانون از حقش دفاع کند و از همان اقتدا هم شروع به جمع آوری ادله و سند و مدرک کند. کسی که خشونت می بیند نباید از طرح آن در دادگاه یا مراجع قضایی واهمه داشته باشد.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: