خشونت: واضح‌ترین جلوه قدرت

khoshoonat-tajawozحلقه مطالعات مسائل اجتماعی زنان انجمن جامعه‌شناسی ایران، نشستی با عنوان “بررسی ابعاد خشونت علیه زنان از خانواده تا جامعه” در دانشکده علوم‌اجتماعی دانشگاه تهران برگزار کرد. این نشست در روز دوشنبه یازده بهمن ماه برگزار شد و سخنرانان آن عالیه شکربیگی؛ جامعه‌شناس و مدیر گروه جامعه‌شناسی خانواده انجمن جامعه‌شناسی ایران و کوروش محمدی؛ آسیب‌شناس اجتماعی، موسس و رئیس انجمن آسیب‌شناسی اجتماعی ایران بودند.

ابتدای این نشست به صحبت‌های دکتر عالیه شکربیگی اختصاص یافت و او در خصوص ماهیت و ریشه‌های اصلی بروز خشونت علیه زنان چه در سطح خرد و چه در سطح کلان به ایراد سخنرانی پرداخت و در ابتدای سخنانش این سؤال را مطرح کرد که چگونه رفتارهای فردی و اجتماعی و فرهنگی مروج خشونت علیه زنان می‌شود. او در ادامه گفت: من امروز نیامده‌ام اینجا تا درباره انواع خشونت صحبت کنم چون این مباحث بارها و بارها عنوان شده است. اساساً امروز این‌جا هستیم تا درباره این موضوع بحث کنیم که چگونه رفتارهای فردی و فرهنگی و اجتماعی علیه زنان در خانه و اجتماع شکل می‌گیرد؟؛ مگر امیدها و آرزوها و خواسته‌های زنان چیست که همچنان مورد آزار و خشونت در سطح خرد و کلان هستند؟

شکربیگی با ذکر این نکته که پایه و مبنای سخنانش بر اساس تئوری‌ها و نظریات مختلف در این حوزه است اضافه کرد: هرجا زبان خشونت، پایداری دارد، زبان حق‌طلبی و حق‌خواهی کمر‌نگ‌تر خواهد شد اما باید بررسی شود که ابزارها و ویژ‌گی‌های خشونت در خانواده و اجتماع چیست و چگونه یک خشونت‌گر علیه قربانی خود وارد عمل می‌شود. به این نکته مهم اشاره می‌کنم که خشونت علیه زنان مختص یک محدوده جغرافیایی و به سطح معینی از رفاه‌ اجتماعی تعلق ندارد بلکه در همه جوامع و در همه لایه‌های اجتماعی قابل ردیابی است اما به نظر می‌رسد که زنانی که در موقعیت‌های بسیار پایین اجتماعی و اقتصادی قرار دارند، بیشتر در معرض خشونت قرار می‌گیرند و عواملی مانند سطح سواد پایین، درآمد کم، فقر و منابع اندک و مشکلاتی ناشی از فرزندآوری در افرادی که دست به خشونت می‌زنند و مورد خشونت قرار می‌گیرند، قابل توجه است.

اشکال مختلف خشونت وابسته به هنجارهای فرهنگی و بستر اجتماعی
این جامعه‌شناس این نکته را یادآور شد که شدت و نوع خشونت علیه زنان و نحوه مقابله با آن تابع ار‌زش‌ها و هنجارهای اجتماعی هر جامعه است و افزود: البته حوزه‌های اعمال خشونت هم مختلف است و می‌تواند دلایل و اثرات متفاوتی را داشته باشد. به عنوان مثال خشونت در حوزه‌های خصوصی تحت عنوان خشونت خانگی، عموماً میان افرادی است که به واسطه صمیمیت، ارتباط خونی و یا قانونی به یکدیگر پیوند خورده‌اند و در عرصه عمومی سه متغیر بحث خشونت اجتماعی را هدایت می کند: اول، آداب و رسوم، دوم، فرهنگ شفاهی و کتبی و سوم سنت‌ها

او خاطرنشان کرد: هایدن هارتمن در نظریه نظام‌های دوگانه رابطه بین عرصه عمومی و خصوصی و وابستگی زنان به مردان را که عامل اصلی خشونت است به خوبی نشان می‌دهد. از دید او مردم‌سالاری مجموعه‌ای از روابط اجتماعی میان مردان و بر اساس پایه مادی است؛ اگرچه عوامل دیگر هم تأثیرگذار است و وقتی نقش زنان در این رابطه کمرنگ‌تر می‌شود و یا آمیخته با خشونت قرار می‌گیرد، نظام مردم‌سالاری دچار آسیب خواهد شد.

کنترل قربانی توسط خشونت‌گر
شکربیگی در بخشی از صحبت‌هایش به تشریح نظریات ارائه‌شده در خصوص خشونت اشاره کرد و اظهار داشت: در مقام نظریه و تئوری در بررسی ماهیت کنش خشونت‌ورزی در ارتباط دو نفر و دو زوج در سطح جامعه و حتی در سطح جهان، هشت ویژگی متصور است که تحت عنوان ابزارهای خشونت در خانه و اجتماع از آن نام می‌برم.

مدیر گروه جامعه‌شناسی خانواده انجمن جامعه‌شناسی ایران اولین ویژگی خشونت‌ورزی را در تمایل خشونت‌گر به مهار و کنترل قربانی عنوان کرد و گفت: این نوع خشونت می‌تواند توسط مرد علیه زن و یا توسط زن علیه مرد اعمال شود. وقتی از مهار خشونت صحبت می‌کنیم منظور این است که خشونت‌گر به هر نحو که شده است در تلاش است قربانی خود را تحت‌ کنترل درآورد. در ادارات خصوصی و دولتی متأسفانه شاهد خشونت علیه زنان هستیم و در سطح خیابان‌ها به وفور با انواع آزار و اذیت‌ها مواجه هستیم که با بررسی مورد به مورد آنها می‌توانیم به ماهیت و کنه دلایل خشونت که همان تمایل به مهار و کنترل است برسیم.

اجبار به جدایی و انزوا یکی از ویژگی‌های بارز اعمال خشونت
این استاد دانشگاه در ادامه به ویژگی دوم خشونت‌ورزی اشاره کرد و گفت: دومین خصیصه‌ای که در نظریه‌ها عنوان شده، جدایی و انزواست؛ به این معنا که کسی‌که خشونت می‌ورزد تلاش دارد قربانی خود را جدا از دیگران کند که این مسأله را در خانواده‌ها به وفور می‌بینیم. ما با همسرانی مواجه هستیم که از انواع ابزارها و راه‌ها استفاده می‌کنند تا زن را به نوعی از دیگران جدا کند و او را در شرایط عدم ارتباط قرار می‌دهند. این مسأله باعث می‌شود که زن در یک نا آگاهی مزمن بماند و این نا آگاهی به تداوم خشونت می‌انجامد. این مباحث توسط هانا آرنت در کتاب مربوط به خشونت به خوبی بیان شده است.

شکربیگی در بیان سومین ویژگی خشونت‌ورزی به اقدام به تحقیر و بی‌ارزش کردن و تحقیر قربانی اشاره کرد و گفت: کسی که خشونت ایجاد می‌کند همواره تلاش دارد قربانی خود را بی‌ارزش کند تا این‌که اعتماد به نفس او نابود شود و نتواند در موقعیت‌های حساس کاری برای ارائه خودش انجام دهد.

او وجود ابهام در رابطه را به عنوان چهارمین ویژگی خشونت‌ورزی معرفی کرد و گفت: کسی‌که خشونت‌گر است همواره در ابهام حرف می‌زند و هیچ‌گاه واضح صحبت نمی‌کند و سعی دارد که قربانی خودش را در ابهام قرار دهد. پنجمین ویژگی نیز غیر قابل تخمین بودن خشونت‌گری است. ما هیچ‌گاه نمی‌توانیم پی ببریم کسی که اعمال خشونت می‌کند تا به کجا خشونت خود را ادامه می‌دهد. فرض کنید مردی که اعتیاد دارد و دائم همسر خود را مورد خشونت قرار می‌دهد، کسی نمی‌تواند تخمین بزند که تا به کجا پیش خواهد رفت.

خشونت چیزی نیست به جز واضح‌ترین جلوه قدرت
شکربیگی در نهایت به خشونت فیزیکی اشاره کرد و آن را بازخوردی از ایجاد شرایط تزلزل قدرت و ناتوانی در گفت‌وگو عنوان کرد و افزود: خشونت فیزیکی نهایت اعمال خشونت است و اساساً زمانی ظهور می‌یابد که قدرت زایل می‌شود و خشونت‌ورز دست به خشونت فیزیکی می‌زند. بنابراین در بحث خشونت مفهوم قدرت مطرح است؛ همان‌طور که هانا آرنت بیان می‌کند که خشونت چیزی نیست به جز واضح‌ترین جلوه قدرت. درواقع خشونت آن‌گاه ظهور می‌کند که قدرت یا در حال از دست‌رفتن است و یا دچار فرسایش شدن است.

خشونت امری برساخته اجتماعی و حاصل گفتمان‌های رایج
مدیر گروه جامعه‌شناسی خانواده انجمن جامعه‌شناسی ایران در ادامه بررسی موارد خشونت ۲ مبحث تاثیرگذار در بروز خشونت را برساخت اجتماعی و گفتمان دانست و خاطرنشان کرد: خشونت یک پدیده برساخت اجتماعی است. خشونت و زبان آن نه فقط در خانواده ایرانی که در تمام دنیا حضور دارد و در بعضی از مواقع یک متغیر دیگر هم به کمک می‌آید و آن عنصر شانس و اتفاق است. در تاریخ بسیار شاهد این بوده‌ایم که رییس‌جمهوری روی کار بیاید که به موقعیت زنان کمک کند و یا در زمان دیگری کسی قدرت را به دست گیرد که بر ضد زنان باشد.

او به مبحث گفتمان هم اشاره کرد و گفت: قطعاً در هر بستر اجتماعی گفتمان بسیار تأثیر‌گذار است و گفتمان خشونت در شبکه‌هایی که حضور دارد، معنای خود را باز می‌یابد و بسته به این‌که بستر خانواده از چه ویژگی برخوردار است، ممکن است میزان و نوع خشونت تغییر یابد. ما امروز خانواده‌هایی داریم که منش دموکراتیک در آنها جاری است و یا دارای منش‌های سنتی و یا مدرن و پست‌مدرن هستند. بنابراین خشونت وجود دارد ولی این‌که در چه بستری چه میزان خشونت هست، هنوز قابل تخمین نیست و در بحث خشونت، بافت اجتماعی بسیار می‌تواند تأثیر‌گذار باشد.

راهکارهایی برای رفع خشونت علیه زنان
شکربیگی در انتهای سخنرانی خود به ارائه راهکارهایی درخصوص رفع خشونت علیه زنان پرداخت و گفت: حال که این موضوع را پذیرفته‌ایم که خشونت در عرصه‌های مختلف وجود دارد، طبیعتاً راهکارهایی را می‌توانیم در این خصوص پیشنهاد دهیم. به گمان من گفت‌وگو در جامعه ما نسبتاً تعطیل شده است. در جایی که گفت‌وگو تعطیل باشد، زبان خشونت، زبان فریب و زبان فساد شکل می‌گیرد.

او ادامه داد: اولین راهکار برقراری صلح در خانه است یعنی ابتدا به عنوان یک مادر و یا همسر باید با خودمان صلح کنیم زیرا زمانی‌که یک ستیزه شکل می‌گیرد، هر دو طرف در گسترش آن نقش دارند. وقتی صلح و دوستی در خانواده و جامعه برقرار شود، طبیعتاً خشونت جایی در مناسبات نخواهد داشت و مسائل با آرامش و انسجام حل خواهد شد. زمانی خشونت وارد مناسبات می‌شود که زبان حق‌مداری رخت برمی‌بندد و آن‌گاه است که آزادی و استقلال به یغما می‌رود و زنی که مورد خشونت قرار می‌گیرد، دارای آزادی و استقلال و اندیشه‌ورزی نیست.

این استاد دانشگاه به دومین راهکار برای جلوگیری از خشونت اشاره کرد و گفت: انسجام و زور نگفتن به اعضای خانواده امری بسیار پیشگیرانه و مهم است. ما بایستی در خانواده عمل باشیم نه عکس‌العمل. متأسفانه زمانی که با یک مسأله مواجه می‌شویم در بیشتر موارد عکس‌العمل هستیم و تلاش می‌کنیم کنشی معطوف به هدف انجام دهیم.

شکربیگی به تقویت احساس رهبری به عنوان سومین راهکار و اقدام جدی برای ابهام‌زدایی در روابط و گفت‌وگوها به‌عنوان راهکار چهارم اشاره کرد و افزود: البته این احساس رهبری را باید به‌گونه‌ای هدایت کنیم که تبدیل به دوستی شود و چهارمین راهکار یعنی ابهام‌زدایی نیز بسیار کاربردی است. در بحث خشونت در بسیاری از موارد مناسبات و نوع ارتباطات شفاف نیست و خیلی زود قضاوت می‌کنیم.

منبع: مهرخانه

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: